Aksaray Haber - Aksaray Haberleri -
$ DOLAR → Alış: 3,48 / Satış: 3,50
€ EURO → Alış: 4,17 / Satış: 4,19

Afganistan’da Varlığımız-2

Hasan CANKURT
Hasan CANKURT - cankurt_hasan@hotmail.com
  • 17.08.2017
  • 318 kez okundu

Daha önceki yazımda ’da Türkçe varlığına bir giriş yapmış, Türkçenin tarihî seyrini 1980’li yıllara kadar getirmiştim. Bu yazımda 1980’li yıllardan başlayarak Türkçe ve Türkoloji alanında ’da gerçekleştirilmiş çalışmalara ve bu alanda edinilmiş kazanımlara değinerek bahsettiğim Türkçe ve Türkoloji varlığını günümüze kadar taşımaya çalışacağım.

1981-82’li yıllarda Türkiye’nin Kabil Büyükelçiliğinde açılan ve bir süre sonra kapanan Türkçe kursu, her ne kadar kısa süreli olsa da Afganistan’daki Türkçe ve Türkoloji’nin tarihi açısından önemli kabul edilebilir. Önemli gelişmelerden birisi de 1985 yılında Kabil Devlet Üniversitesinde Özbek Dili ve Edebiyatı’nın açılmasıdır. Bu tarihten itibaren Afganistan Türklerinin yoğun olarak yaşadığı bölge Kuzey Afganistan, “Güney Türkistan” olarak anılmaya başlandı. Daha sonraki yıllarda ilkokul seviyesinde Özbekçe, Türkmence eğitim veren ilkokullar açılmıştır. 1992 yılından sonra Afganistan Türkleri, Güney Türkistan’da birleşerek kalkınma hamlesine girdiler, her alanda büyük yatırımlar gerçekleştirdiler. Türk dilinin geliştirilmesine yönelik önemli yatırımlardan birisi de Özbekçe ve Türkmence eğitim veren okulların sayısının çoğaltılmasıdır. Kendi dillerinde kitap, dergi ve gazete çıkaran Türk şair ve yazarlar, basın yayın özgürlüğüne kavuştular. Türk kültürüne, Türk tarihine yönelik bazı araştırmalar yapıldı; bazı tarihi eserler restore edilerek koruma altına alındı. Güney Türkistan bölgesinde her alanda gelişme olduğu görüldü. Komşu Özbekistan ve Türkmenistan’la çok iyi ilişkiler kuruldu. Güney Türkistan, kısa sürede Afganistan’ın en güvenli bölgesi oldu. Kabil Üniversitesine bağlı bazı öğretim görevlileri ve öğrenciler de bu bölgedeki Belh Üniversitesine geldiler. Yine 1992 yılında Kuzey Afganistan’daki Özbek Türklerinin lideri General Raşit Dostum, beraberinde bir heyetle Türkiye’ye gelerek dönemin cumhurbaşkanı Turgut Özal ve Başbakan Süleyman Demirel’le görüştü. Raşit Dostum, söz konusu samimi görüşmede Cumhurbaşkanı’ndan ve Başbakan’dan Özbeklere Türkiye Türkçesi eğitiminin verilmesi önerisinde bulundu. Özbek öğrencilerin Türkiye’de eğitim alması yönünde bazı isteklerde bulundu. 1993 yılında 500 Özbek öğrenci Türkiye’ye eğitim için gönderildi. Gönderilen bu öğrenciler çeşitli bölümleri kazanarak eğitimlerine başladılar. Bütün bu gelişmeleri, ilerlemeleri, kalkınmayı ve yatırımları çekemeyen bazı güçler, Taliban örgütünü destekleyerek Güney Türkistan’a hakim olmasını sağladılar. 1997 yılından başlayıp 2001 yılına kadar süren bu yıllar, Güney Türkistan bölgesi için karanlık günler olarak tarihe geçti. Taliban örgütü, okulları ve kütüphaneleri kapattı, kız çocuklarının okumalarını yasakladı.

ABD’nin Afganistan’a 2001 yılında askerî müdahalesi sonucunda Taliban örgütü, Güney Türkistan’dan çekildi. 4 Ocak 2006’da Afganistan’ın yeni anayasasının 19. Maddesiyle Özbekçe ve Türkmence üçüncü resmi dil olarak kabul edilmiştir. 2002 yılında Nato’ya bağlı ISAF (Uluslar Arası Güvenlik Destek Gücü) komutanlığını Türkiye’nin devralması, Afganistan’daki Türkçe eğitimi açısından olumlu sonuçlar ortaya çıkarmıştır. Türk kuvvetlerinin komutanı Hakim Zorlu’nun önerisi, Türkiye Cumhuriyeti Kabil Büyükelçiliği’nin gayretleri, Afganistan Cumhurbaşkanı Hamit Karzai’nin emriyle Kabil Devlet Üniversitesi Edebiyat Fakültesinin bünyesinde Türkoloji bölümü açıldı. Açılış törenine dönemin Türkiye Cumhuriyeti Kabil Büyükelçisi Müfit Özdeş, Afganistan Yüksek Eğitimi Bakanı Hasan Ali, Kabil Devlet Üniversitesi Rektörü Istanuzay Popal, Özbek aydınları ve çok sayıda öğretim üyeleri, öğrenci velileri katıldılar. Türkiye’nin Türk Diline yönelik en büyük projesi olan  Türkoloji bölümü, 2002-2003 eğitim ve öğretim yılında Afganistan’da yaşayan her etnik gruptan öğrenci almaya başladı. Edebiyat Fakültesinin birinci katında sınıf az olduğu için 2 derslik, Türkoloji bölümüne dekanlık tarafından verilmiştir. Daha sonraları büyükelçi Müfit Özdeş, bölüme sık sık gelerek yakından ilgilenmiş, derslik sayısını dörde çıkarmıştır. Bir sınıfı da kütüphane yaparak, elçilik kütüphanesinden buraya kitap bağışında bulunmuştur. Daha sonraki yıllarda Türkiye’den Türk Dili ve Edebiyatı ile ilgili kitapların gönderilmesi talep edilmiştir. Gazi Üniversitesi ile protokol imzalanarak bölümün öğretim elemanları ve öğrencilerinin Türkiye’ye kısa dönemlik staj programı için gönderilmesine karar verilmiştir. Üniversite tarafından ilk önce iki öğretim görevlisi görevlendirilmiştir. Türkçe dersi müfredatı bu öğretim görevlileri tarafından hazırlanmaktadır. Her yıl düzenli olarak iki öğretim görevlisi Türkoloji bölümüne alınmıştır. Dostum Firuz Fevzi’den öğrendiğim bu bilgiler ışığında belirteyim ki şu anda Türkoloji bünyesinde 2 Türkiyeli, 11 yerel 13 öğretim görevlisi vardır. Hem gece hem gündüz eğitimi veren bölümün 580 öğrencisi bulunmaktadır.

2003 yılında Afganistan Askeri Liseleri tekrar açılmış ve Türkçe dersi, ders müfredatına dahil edilmiştir. Şu anda Türk askeri Afganistan Askeri Lisesinin eğitimini üstlenmiştir. Türkçe dersleri halihazırda devam etmektedir. Afganistan Genelkurmay Başkanlığındaki ana binada bulunan Türkçe kursu sürekli eğitim vermektedir. Afgan subaylarına hem askerî dersler hem de Türkçe dersleri Türk subayları tarafından verilmektedir.

2004 yılında Türkoloji bölümü, Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı(TİKA)’na devredilmiştir.  TİKA, bölüme her türlü desteği sağlamış, öğretim elemanlarının sayısını artırmak için Türkiye üniversitelerinin Türk Dili ve Edebiyatı bölümlerinden mezun olanları da bölüme almıştır. TİKA, Türkoloji bölümü için yeni bir bina inşa ettirmiş,  bahis konusu bina tam donanımlı olarak Türkoloji bölümünün Yunus Emre Enstitüsüne devredildiği 2011-2012 eğitim ve öğretim döneminde hizmete açılmıştır. Bu bina içerisinde Yunus Emre Kültür Merkezinin Türkoloji bölümünün yanı başında açılması; Türk dilinin ve kültürünün Afganistan’da daha çok tanınmasına katkı sağlayacak, iki kardeş ülke arasında hem kültürel hem de ticarî bakımdan birtakım gelişmelere kapı aralayacaktır. Firuz Fevzi’den aldığım bilgilere göre şu anda Yunus Emre Enstitüsü bünyesinde bulunan bölümden düzenli olarak her yıl 45 öğrenci mezun olmaktadır.

Görüldüğü gibi Afganistan’da Türkçe ve Türkoloji istikrarlı bir şekilde mesafe kat etmektedir. Bu istikrarlı ilerleyiş, bizleri ve bütün Afganistan dostlarını mutlu etse de Türkçe ve Türk varlığı lehinde olmayan bazı gelişmeler maalesef bizi üzüyor. Edindiğim bilgilere ve yaptığım araştırmalara göre -Afganistan’ın kadim halklarından olan ve bir zamanlar Afganistan’ı da yöneten – Afşar Türklerinin çok az bir kısmı hariç büyük bir çoğunluğu artık Türkçe konuşamıyor. Kendi aralarında ve diğer Türk boylarıyla Farsça anlaşmak zorundalar. Bu gelişme göstermektedir ki barış ve sevgi dilini konuşan bizlerin epey çalışması lazım.

Firuz Fevzi’yle beraber Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de gerçekleşecek bir sempozyumda “Afganistan’daki Türk Boylarından Afşarlar Hakkında Bir  Araştırma” başlıklı bir tebliğ sunacağız. Bu sempozyumda edindiğim bilgileri siz değerli okurumla paylaşacağım. Ümit ediyorum ki katılacağım bu etkinlikle Türk-Afgan dostluğuna, Afganistan’daki Türkçe ve Türkoloji varlığına az da olsa bir katkım olur. Görüşmek dileğiyle…

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ