Aksaray’a Halkevi Kuran Niğdeli

Ülke genelinde 1932 yılında, İlk etapta açılan 14 halkevine, 1933 yılı sonuna kadar 20 adet daha katılır. Bunlardan biri olan Niğde Halkevi 19 Şubat 1933 yılında kurulur. Aksaray halkevi ve diğer Niğde ilçe merkezlerindeki halkevleri de aynı sene, Niğde Halk evinin idare ve desteğinde birer birer teşkilatlanmaya başlar. Sonraki sene ve her yıldönümlerinde, açılan toplu sayıdaki halkevleri ile ülke geneli, yaklaşık bir yıl içinde halkevi sayısı 55 adeti bulur. Hızlıca CHP teşkilatları halkevi olmayan illerde yer ve eleman ayarlayarak halkevlerinin yayılmasına öncülük eder.

Bunun yanında tüm ülkede köylerde de halk odalarının açılmasına ve teşkilatlanmasına dek uzanır bu çabalar. Örneğin Aksaray’da da, halkevlerinin kurulmasının 8.yıldönümüne, 1940 yılında Sultanhanı, Taşpınar ve Ortaköy köy odalarının da müsait binalar ve eleman temin edilerek açılabilmesi öngörülür. Ama maddi durumu ve konuyla ilgileneni bulunmayan Çardak köyünün halk odası, Ocak ayı-1950 yılına dek hala kurulamamıştır.

Zaten kurulmuş olsa da ömrü bir sene… Aynı sene, DP’nin 1950 yılı seçimlerini kazanmasının ardından, 8 Ağustos 1951’de kabul edilen 5830 sayılı yasayla tüm ülkedeki halkevleri, halk odaları birer birer kapatılacaktır.

Bunları şunun için anlatıyorum: CHP Niğde Vekil adayı olabilmek için Aksaray ve Ulukışla halkevlerini kurduğunu beyan ettiği belgelerin arşivde bulunmasından dolayı, bir Niğde Milletvekilini tanıtayım:

Şubat 1943 tarihli seçimler için, Niğde vilayeti adına CHP Merkez teşkilatından mebusluk talebinde bulunanların müracaatları ve doldurdukları formlar incelendiğinde karşımıza çıkan isimlerden birisi Hüseyin Ulusoy’dur.

Kendi beyanlarına göre, 1904 yılı doğumlu Hüseyin Ulusoy, Kayabaşı / Niğdeli’dir. Ama Meclis albümünde bir yaş oynar doğum bilgisi… İsmi de Hüseyin Avni Ulusoy’dur.

Ve 20 Ocak 1943 yılına kadar yapmış bulundukları; CHP teşkilatına beyanı şunlardır:

Niğde Muallim mektebinden mezun olup, Niğde Ulukışla’da başmuallimlik, Kozan da Numune mektebinde müdür muavinliği, Ürgüp Numune mektebi müdürlüğü yaptım. Bor’da ve yine Ulukışla’da maarif memurluğu, Niğde ve Aksaray merkezlerinde de başmuallimlik görevlerinde bulundum.

1934 yılında Niğde Halkevi temsil komitesi başkanı oldum. CHP ve hizmetlerini anlatan pek çok konferans ve seminer verdim. Niğde Vilayet Matbaası müdürlüğü görevinde 3 yıl bulundum. Resmi Niğde gazetesinde başyazıların yer aldı.

‘’Aksaray ve Ulukışla’da’’ halkevlerini kurdum.

CHP tarafından adaylığı kabul edilen Hüseyin Ulusoy, TBMM.7. dönem Niğde Milletvekili olarak son tek partili seçimler olan, 1943 yılı seçimleriyle Meclise girdi. Bir sonraki dönem, 21 Temmuz 1946 yılında yeniden aday olarak 8. Dönemde de yine Niğde vekilliği yaptı.
Hüseyin Ulusoy’un halkevindeki çalışmalarına örnek olarak Çağlar Öngel’in makalesinden bir parçayı ve kendi arşivimden gazete küpürünü aktarayım:

1935 Niğde halkevi spor kolu faaliyetleri:

İki takımdan oluşan Futbol kolunda her hafta düzenli olarak çalışmalara devam edilmiştir. Aksaray ve Bor’a giderek halkevi takımlarıyla maçlar yapılmış, onların da Niğde’ye gelmesiyle Niğde’de maçlar yapılmıştır. (BCA, 5. Büro, 490-1-0-0/990- 831-87, 14.01.1936).
Resmi Niğde Gazetesi’nde 4 Mart 1935 tarihinde Hüseyin Ulusoy “Niğde Halkevi Futbol ve Musiki Komitesinin Aksaray Seyahatleri” yazısında, 28 Şubat Perşembe gününde gerçekleşen spor müsabakasını anlatmaktadır.

Yazının içeriğine bakıldığında; 25 Şubat saat 8.00’de Niğde Halkevi’nin önünde toplanıldığı, ardından Bor’a geçildiği ifade edilmiştir. Bor Belediyesi’nin önünde kısa bir duruştan sonra tekrar yola çıkıldığı yolculuk sırasında kar ve tipi ile karşılaştıkları yazılmıştır. Hasan Dağı, Taşpınar ve Alaca köylerinden geçildiği belirtilmiştir. Aksaray’ın Karacasu köprüsü yakınında Aksaraylıların konukseverlikleriyle, Halk Partisi Başkanı SADİ Bey, Halkevi Başkanı CEVDET Bey, katibi İZZET Bey, Eğitim memuru MALİKE ve PERİHAN Hanımlar, Aksaraylılar olarak karşıladıkları Saat 15.00’da Aksaray’a girilmiştir.

Aksaray Halkevi önünde kalabalık bir Aksaraylı grup tarafından karşılanmıştır. Akşam Aksaray Halkevi’nde yapılan güzel bir eğlence verilmiştir. Saat 23.00’e kadar neşeli, tatlı bir gece geçirilmiştir. Cuma sabah saat 09.00’da tekrar Halkevi’nde toplanılmıştır. Öğlene kadar konserler verilmiştir. Öğle yemeğinden sonra saat 13.30’da Halkevi önünde iki spor takımının fotoğrafları çekilmiştir.

Futbol alanı olarak eski buğday Pazarı hazırlanmıştır. Maç başlamış ve Aksaraylıların maç esnasında gösterdikleri ağır başlılık iki takıma tam bir Türk gençliği görüşüyle ve aynı centilmenlikle davranmaları Niğde gençleri üzerinde unutulmaz saygı eserleri bıraktığı belirtilmiştir. Öğleden sonra boş kalan Niğde Halkevi gençleri Aksaray’ı gezmişlerdir. Cumartesi sabahı Niğde gençleri Aksaray’dan ayrılmışlardır. Aksaray’da bulunulan süre içerisinde Kaymakam Salahaddin Bey, Halk Partisi Başkanı SADİ Bey, Halkevi Başkanı CEVDET Bey, katibi İZZET Bey, Eğitim memuru OSMAN NURİ Bey ve bütün diğer Aksaraylılara teşekkür edilmiştir (Resmi Niğde Gazetesi, 4 Mart 1935: 1).
13 Mayıs 1935 (Pazartesi) tarihinde ise bu sefer “Aksaray Gençleri Niğde” başlığında (8 Mayıs) Çarşamba günü Aksaraylı gençlerin Niğde’ye gelecekleri haberi verilmiştir. Niğde Halkevi’ndeki gençlerin hazırlık yaptığı belirtilmiştir. Aksaraylı gençleri karşılamak için (9 Mayıs) Perşembe günü karşılama kolunun Bor’a kadar gittiği ifade edilmiştir. (10 Mayıs) Cuma günü şehir gezilmiştir. Öğleden sonra da maç yapılmıştır.

Akşam üzeri Aksaraylı konuklara Zafer Sineması’nda bir gösteri sunulmuştur. (11 Mayıs) Cumartesi sabahı saat 08.00’de Aksaraylı gençler, Niğde’den uğurlanmıştır (Hüseyin Ulusoy, Resmi Niğde Gazetesi, 13 Mayıs 1935: 1).

(bknız: 10 Mayıs 1935 Cuma Tarihli Cumhuriyet Gazetesi Sayfa 8,
Şimdi de, Ali Çakırbaş ve İlknur Gören’in ‘’Aksaray Halkevi ve faaliyetleri’’ adlı makalede arşiv belgelerinde erişebildikleri aşağıdaki isimlerden, Hüseyin Ulusoy’un yazısında Niğdelileri karşılayan Aksaray Halkevi heyetinden verdiği isimleri karşılaştıralım:

‘’Aksaray Halkevi ile ilgili belgelerin yetersizliği sebebiyle ilk kurucu heyet hakkında bilgi olmasa da daha sonraki komite üyelerinin yenileme seçimlerinde kimlerin görev aldığına dair bazı bilgiler bulunmaktadır. Bu çerçevede 1935 yılında yapılan idare heyeti seçimlerinde İdare Heyeti şu isimlerden oluşmaktadır.

Heyet Başkanı İZZET, Üyeler: Doktor Ferruh, Doktor Ferruh Bey’in eşi Saime, belediye doktoru OSMAN Bey’in eşi Naciye, Matematik Öğretmeni Emin, Ziraat Memuru RECEP CEVDET, Müstantik (Sorgu Hâkimi) Kamuran, İktisat Bankası Müdürü Bayram Ali, Öğretmen Seyfettin ve Zafer Okulu Matematik Öğretmeni Emin.

İdare Heyeti yaptığı seçimlerle şube komitelerini de belirleyerek idare heyeti ve komite üyeleri listesini CHF (Cum.Halk Fırkası) Genel Kâtipliği’ne göndermiştir. Yapılan seçimlerle şube üyeleri şu isimlerden oluşturulmuştur. Temsil Şubesi Komitesi’ne, Ortaokul Matematik Öğretmeni Emin, tüccar Tahir ve tüccar Muhsin, Spor Şubesi Komitesi’ne Müstantik Kamuran, Polis Komiseri Avni, İnhisar Muhasebecisi Ekrem, tüccar Bedri ve tüccar Veysel seçilmiştir. Köycülük Şubesi Komitesi’ne İktisat Bankası Müdürü Bayram Ali (Gürün), İcra Memuru Bahri, Nüfus Memuru Refik ve Baytar Süleyman Sırrı seçilmiştir.

Dil, Tarih ve Edebiyat Şubesi Komitesi’ne doktor eşi Naciye, Öğretmen PERİHAN ve Öğretmen Ferit seçilmiştir. Kütüphane ve Neşriyat Şubesi Komitesi’ne Ortaokul Müdürü Seyfi, Avukat Şükrü ve Tahrirat Kâtibi İsmail seçilmiştir. Sosyal Yardım Şubesi Komitesi KAYMAKAM SELEHATTİN Bey’in eşi Naime, Doktor Ferruh, Eczacı Vasaf, eski Aksaray Milletvekili Rıza Bey’in kızı Sahire ve tüccar Ahmet’den oluşmuştur.

Müzik Şubesi Komitesi’ne Doktor Ferruh Bey’in eşi Saime, Ortaokul Müzik Öğretmeni Ahmet ve tüccar Ahmet seçilmişlerdir. Müze ve Sergi Şubesi Komitesi’nde ise Ziraat Memuru RECEP CEVDET görev almıştır. Halk Dershaneleri ve Kurslar Şubesi’ne Zafer Okulu Matematik Öğretmeni Emin, Gazi Okulu Öğretmeni Naci ve Cumhuriyet Okulu Öğretmeni Ali seçilmiştir (BCA, 490. 1-0-0 / 973-765-3).
Bu büyük harfle yazdığım isimler, Hüseyin Ulusoy’un yazısında beyan ettiği gibi, Aksaray Halkevini kurduğunda, Aksaray’da halk evinin ilk teşkilatlanmasında öncülük eden, büyümesi ve gelişmesi için emeklerini esirgemeyen ve kurulduktan sonra bir yıl içinde üye sayısını çoğaltarak, kadrosuna pek çok yeni ve etkili ismi de katarak halkevi teşkilatlanmasını tamamlayan Aksaray Halkevi öncüleridir.
Gazete yazılarında beyan ettiği isimler doğru olduğu gibi, özgeçmişindeki diğer bilgiler de doğrudur. Hatta partiye anlatmadıkları, eklemedikleri mevcuttur.

Bu da bizi, Halkevlerinin çoğunun kuruluş günlerine dair elimizde kısıtlı belge ve bilgiler olsa da, Aksaray’daki teşkilatlanmayı Niğde vilayetindeki görevinden dolayı, beyan ettiği gibi Hüseyin Ulusoy Bey’in başlatmış olduğuna götürüyor.

O günlere dair gazetede yazdıkları doğru olduğuna göre, ne diyelim, beyan esastır. Niğdeli Hüseyin Bey, ‘’ben kurdum’’ diyorsa, kurmuştur…

İlhami İnceöz