Aksaray’ın Vilayet Oluşunun Tarihsel Süreci

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte 1920 yılında gerçekleştirilen idari düzenlemelerde, sancaklara bağlı mutasarrıflıklar vilayet statüsüne dönüştürülmüştür.

Bu kapsamda, Aksaray Mutasarrıflığı da vilayet yapılırken, ilk Aksaray Valisi Abdullah Sabri Karter olmuştur. 1923 yılına kadar bu görevde kalan Karter, 15 Kasım 1923’te görevini Ziya Günar’a devretmiştir. Ardından, 1 Haziran 1932’de bu görevi Arif Hikmet Onat devralmış ve görevde bulunduğu süre zarfında, T.B.M.M. tarafından 20 Mayıs 1933 tarihli ve 2197 sayılı “Bazı Vilayetlerin İlgası ve Bazılarının Birleştirilmesi Hakkında Kanun”un çıkarılmasıyla Aksaray il statüsünü kaybederek kaza (ilçe) yapılmıştır.

Bu kanunun üncü maddesi uyarınca, Aksaray, daha önceden kendisine bağlı olan Arapsun (bugünkü Gülşehir) kazası ile birlikte Niğde’ye bağlanırken, Şerefli Koçhisar ise Ankara’ya bağlanmıştır.

Aksaray, Cumhuriyet’in ilk yıllarında sanayi alanında önemli adımlar atmış ve ekonomik kalkınma konusunda ülkeye katkıda bulunmuştur.

Bu bağlamda, o dönemin Aksaray milletvekili Vehbi Çorakçı’nın öncülüğünde kurulan Azm-i Milli Un Fabrikası, bölgenin sanayi gelişimine önemli bir örnek teşkil etmiştir. Ayrıca, 1926 yılında, ülkenin yalnızca birkaç şehri elektrikle aydınlatılabilirken, Aksaray’a kurulan hidroelektrik santrali sayesinde şehir aydınlatılmaya başlanmıştır.

Kurtuluş Savaşı sürecinde Kuva-yı Milliye’yi destekleyen Aksaray, 344 evladını vatan uğruna şehit vermiş, son yıllarda ise terör örgütlerinin hain saldırıları sonucunda yaklaşık 70 şehit daha vermiştir.

Aksaray’ın Yeniden Vilayet Olma Süreci

1933 yılında çıkarılan yasa ile kaza statüsüne indirgenerek Niğde’ye bağlanan Aksaray, bu durumu asla kabullenmemiştir. Zira nüfus, toprak büyüklüğü ve ekonomik gelişmişlik açısından Niğde’den daha önde bulunmaktaydı. Ayrıca coğrafi konumu da bölgede önemli bir avantaja sahipti.

T.B.M.M.’de görev alan her Aksaraylı milletvekili, Aksaray’ın yeniden vilayet statüsüne kavuşması için çeşitli kanun teklifleri sunmuş ve bu konuda yoğun çalışmalar yapmıştır.

İlk büyük girişim, Niğde Milletvekili Oğuz Demir Tüzün tarafından gerçekleştirilmiş ve 1 Nisan 1964 tarihinde verdiği kanun teklifi, Meclis İçişleri ve Bütçe Plan Komisyonu’nda kabul edilmesine rağmen, Adana Milletvekili Kemal Sarıibrahimoğlu’nun muhalefeti nedeniyle Meclis’te ilerleyememiştir. 1971 yılında yapılan ikinci girişim de başarısız olmuştur.

15 Haziran 1989

Ancak, 1987 genel seçimlerinden sonra, Niğde Milletvekili olarak seçilen Aksaraylı Raşit Daldal ve Mahmut Öztürk, bu konuda yeniden girişimlerde bulunmuş ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Altınsoy‘un da desteğiyle Aksaray’ın vilayet olmasına yönelik tekliflerini Meclis’e sunmuşlardır.

Sonunda, 15 Haziran 1989 tarihli ve 3578 sayılı yasa ile Aksaray, 56 yıllık hasretine son vererek yeniden il statüsüne kavuşmuştur.